Ken je dat,

dat sommige dingen zo vanzelfsprekend of automatisch zijn, dat je er niet meer bij nadenkt? Je went eraan.  De borden staan in het kastje links van de gootsteen en als je verhuist of de keuken verandert, blijf je nog maanden naar links grijpen terwijl de borden allang ergens anders staan.

            Filosoof Arnold Cornelis vertelt (in De logica van het gevoel) dat hij in Limburg vanuit de auto iemand zag wandelen die hij vanuit een werksituatie in een ander deel van het land kende. Hij stopte bij de man en zei: zeg, weet je dat je hier helemaal niet mag lopen? De man reageerde heel verontwaardigd dat hij daar wel degelijk mocht lopen en pas toen Cornelis zich bekend maakte, had hij door dat hij in de maling werd genomen. Het brein heeft er moeite mee om verwachtingen en gewoonten te doorbreken.

            Ik had laatst ook zoiets, toen ik de motorkap van een pas een jaar geleden aangeschafte auto moest openmaken. Ik zocht de hendel links van het stuur die mij al jaren in allerlei auto’s een open motorkap oplevert. Geen hendel te vinden. Ik kon het eenvoudig niet geloven. Ik ben wel een kwartier blijven zoeken naar een knop of hendel in de auto waarmee die kap openging. Ik studeerde ook in het instructieboekje dat ik in het dashboardkastje aantrof. Pas toen er een automobilist een stukje verderop in een soortgelijke auto stapte en op mijn verzoek uit de doeken deed hoe het moest, snapte ik dat ik inderdaad zoiets gelezen had in het boekje, maar dat ik niet had kunnen geloven dat die motorkap van buiten af met een sleutel open gemaakt diende te worden.

            Als het een probleem wordt, heet dat vasthouden aan patronen ‘tunnelvisie’. Managementgoeroes verdienen veel geld door managers voor te houden dat ze ‘out of the box’ moeten denken: kom uit die tunnel!

            Een ander voorbeeld is het verhaal over iemand die in de tram een zware koffer bleef dragen terwijl hij hem ook gewoon op de grond had kunnen zetten. Maar dat is meer tunnelgedrag dan tunnelvisie, zou je kunnen zeggen.

Agnes Amouthi
Tunnelgedrag